WYBÓR BEZPIECZNEGO SYSTEMU ASEKURACJI PRZY BUDOWIE PARKU LINOWEGO.

Wybór bezpiecznego systemu asekuracji przy budowie parku linowego

Prezentowane na naszej stronie systemy asekuracji spełniają wymogi bezpieczeństwa zarówno stosowane w alpinizmie – ustalone przez UIAA (Międzynarodowa Federacja Towarzystw Alpinistycznych) zasady poruszania się na wysokości i stosowania sprzętu alpinistycznego, oraz spełniają wymagania polskiej normy PN-EN 15567 Urządzenia sportowe i rekreacyjne – Tory linowe. Ponieważ wszystkie z opisanych systemów są bezpieczne, możemy kierować się wygodą, estetyką, czy też możliwościami finansowymi, a także planowaną ilością zatrudnianego personelu. Postaram się naświetlić różnice, wady i zalety aby łatwiej było inwestorom podjąć decyzję jaki system wybrać. Podstawową zasadą jaką powinniśmy się kierować jest to, aby nasz park linowy był bezpieczny dla przyszłych klientów. Należy więc dołożyć wszelkich starań, aby wszystkie elementy systemu asekuracyjnego były wykonane z zachowaniem zasad bezpieczeństwa. Nie można na przykład mieszać różnych systemów asekuracji własnej w jednym parku, a zdarzają się takie przypadki

Systemy montowane do wysokości 1 m

Są raczej mało atrakcyjne dla klientów. Można w takim systemie wykonać trasę dla dzieci umieszczoną np. 0,5 m nad ziemią, czyli taki placyk zabaw przypominający park linowy. Można też przygotować w taki sposób kilka ćwiczeń dla grup np. rozciągnąć taśmę o długości 20 – 40 m, 70 cm nad ziemią i robić zawody kto dalej przejdzie.

Systemy asekuracji ciągłej
(wymagany sprzęt alpinistyczny lecz bez przepinania się klientów przy przechodzeniu na kolejne przeszkody)

Bardzo fajny pomysł na trasę dziecięcą. Zakładając, że przygotujemy bardzo łatwą trasę, system się sprawdzi, lecz jest kosztowny i moim zdaniem mało estetyczny gdyż wymaga zamontowania sporej ilości stali na drzewach lub słupach.

Trasy dziecięce zabezpieczone siatkami

Można wykonać bardzo atrakcyjną trasę dla dzieci. Na każdym drzewie można zbudować domek. Wszystko może być wykonane kolorowo i z łatwymi przeszkodami dostosowanymi dla małych dzieci. Nie ma konieczności kupowania drogiego sprzętu asekuracyjnego i angażowania wykwalifikowanego personelu. Niestety ze względu na dużą ilość materiałów, w tym drogich siatek asekuracyjnych, wykonanie takiego toru linowego jest sporo droższe od standardowego.
Tego typu obiekty też są parkami linowymi według normy PN-EN 15567-1 Urządzenia sportowe i rekreacyjne - Tory linowe - Część 1: Wymagania bezpieczeństwa i metody badań.

Dla zobrazowania tematu przytoczę kilka fragmentów:

3.1 Tor linowy

Konstrukcja złożona z jednej lub więcej przeszkód, systemu(ów) nośnego i, jeśli konieczne, systemów asekuracji i bezpieczeństwa, (…).
Tor linowy różni się od wyposażenia placu zabaw kontrolowanym dostępem i wymaganiem nadzoru.

3.21 System asekuracji

System służący do powstrzymywania bądź łagodzenia upadku użytkownika.

UWAGA: Systemy ochrony przed upadkiem mogą składać się z poręczy, liny asekuracyjnej, maty do lądowania, siatki, samozwijającej liny asekuracyjnej itd.

Ponieważ Polska jako członek Unii Europejskiej przyjęła normę dotyczącą parków linowych dostępna jest tylko w językach obcych. Powyższe fragmęty są naszym tłumaczeniem, w razie wątpliwości, co do poprawności tłumaczenia tych punktów przytaczam wersję oryginalną obowiązującą.

3.21 safety system

system used either to arrest or cushion a participant’s fall.
NOTE: Fall prevention system may consist of a guard rail, safety line, landing mat, net, retractable lifeline, etc.

Systemy asekuracji własnej

Krótkie lonże

    Prosty i łatwy w obsłudze system asekuracyjny. W skład zestawu wchodzą dwa lonże wyposażone w karabinki z blokadą łatwo otwieraną, oraz krótki lonż z bloczkiem, który dla ułatwienia został połączony na stałe z karabinkiem więc wpina się go jednym ruchem ręki. Przepinanie się pomiędzy przeszkodami jest proste i klarowne. Nie powinno nastręczać trudności nawet osobom bez żadnego doświadczenia. Zamocowanie lin asekuracyjnych w zasięgu ręki powoduje zwiększenie poczucia bezpieczeństwa u użytkowników gdyż w każdej chwili mogą się jej chwycić.
     Lina zjazdowa – na tyrolkach – w tym systemie zamocowana jest tak aby w przypadku odbicia się od punktu lądowania, lub nie dojechania do punktu lądowania można było samemu się dociągnąć i kontynuować samodzielnie przejście toru linowego. Oczywiście zamocowanie liny w ten sposób powoduje powstanie ryzyka obtarć lub nawet urazu ręki. Ten problem powinien być wyeliminowany na poziomie szkolenia. W prawidłowo przeprowadzonym szkoleniu należy zwrócić uwagę na konieczność trzymania się rękami lonży (w celu zapobieżenia odruchowi łapania się liny stalowej), oraz zapoznać z występującymi przy zjeździe zagrożeniami.
     Jak pokazuje doświadczenie z wielu parków w całej Europie ten sposób prowadzenia lin zjazdowych jest bezpieczny, a ryzyko można porównać do ryzyka jakie istnieje przy jeździe na rowerze. Na rowerze również mamy w zasięgu ręki lub nogi kręcące się koła. Zawsze istnieje ryzyko włożenia nogi w szprychy kół. A czy zdarzają się takie wypadki? Raczej rzadko.
     Dodatkowym atutem takiego prowadzenia lin zjazdowych jest ograniczenie personelu, gdyż w przeciwieństwie do pozostałych systemów, klient nawet jak odbije się od punktu lądowania jest w stanie sobie sam poradzić i nie potrzebuje pomocy instruktora. W innych systemach instruktor ciągle musi pomagać klientom dostać się na miejsce lądowania. Takie zdarzenia powodują dodatkowo przestoje na trasie czyli zmniejszają przepustowość parku co w tym przypadku jest wyeliminowane.
     Istnieje niewłaściwy pogląd, że klient nie powinien mieć dostępu do lin stalowych, aby się na nich nie skaleczyć. Nic bardziej mylnego. Tylko stare spracowane liny stalowe podlegające wielokrotnemu gięciu mogą mieć wystające, spękane druty. Liny stalowe używane w parkach linowych są gładkie i nie ma ryzyka skaleczenia się na nich. Końcówki lin powinny być zabezpieczone więc i w tym miejscu nie ma możliwości skaleczenia się. Dodam jeszcze, że lina stalowa w porównaniu z liną z tworzywa sztucznego pochłania znacznie więcej ciepła przez co w przypadku tarcia na przykład ręki o linę prędzej można doznać oparzenia (obtarcia) na linie z tworzywa sztucznego.
     Dodatkowym atutem prezentowanego systemu asekuracji jest też to, że można kupić gotowe zestawy sprzętu przystosowane do parków linowych. Producentem takich zestawów jest np. firma Petzl. Aby obejrzeć wyroby tej firmy można pobrać sobie Katalog Petzl Parki Linowe 2011.
     Wadą takiego systemu asekuracji jest to, że wysokim osobom może czasem lina asekuracyjna nieco przeszkadzać.
Długie lonże

System podobny do opisanego wyżej. W skład zestawu także wchodzą dwa lonże zakończone karabinkami lecz są dłuższe. Dodatkowo, tak jak w wyżej opisanym systemie, zestaw wyposażony jest w lonż z bloczkiem zjazdowym. Na podestach lina asekuracyjna jest w zasięgu ręki, aby można było do niej się wpiąć. Ćwiczenia zamontowane są poniżej podestu, tak więc trzeba zejść krok w dół z podestu, aby przejść ćwiczenie. W założeniu taki układ wymusza na klientach konieczność łapania się elementów przeszkody, a nie liny asekuracyjnej, do której już nie mają dostępu. W rzeczywistości jednak klient nie mając możliwości złapania asekuracji łapie się za lonże, co powoduje szybsze zniszczenie karabinków. Dodatkowym problemem spowodowanym zamocowaniem przeszkód poniżej podestu jest to, że przy niektórych ćwiczeniach może nastąpić uderzenie golenią w konstrukcję podestu.
Zaletą tego systemu jest to, że lina asekuracyjna nie przeszkadza w przechodzeniu tras parku linowego.
Lonże z bloczkiem

System jest modyfikacją systemu z długimi lonżami. Powstał w celu wyeliminowania niszczenia karabinków przez klientów lubiących przechodzić przeszkody wisząc na lonżach.
System wyposażony jest tylko w dwa lonże i oba wpina się do bloczka zjazdowego. Aby bloczek nie spadł na ziemię, przywiązany jest dodatkową linką do jednego z lonży lub do uprzęży.
Zalety:
- nie niszczą się karabinki;
- klienci pokonają prawie każdą przeszkodę, gdyż jak sobie już nie radzą, zawsze mogą przejechać na bloczku. Jeśli mają na tyle siły aby się przeciągać na nim oraz jeśli sięgają do liny, której powinni się złąpać.
Wady:
- dość skomplikowany system przepinania się – wpinanie za każdym razem karabinków do bloczka dla początkujących jest skomplikowane i długotrwałe;
- ryzyko błędu poprzez wypięcie najpierw karabinka połączonego z bloczkiem – jeśli klient wypnie przez pomyłkę karabinek połączony z bloczkiem zamiast go z powrotem wpiąć może wypiąć następny karabinek i pozostać przez chwilę bez asekuracji – należy kłaść nacisk na ten problem przy szkoleniu;
- ryzyko błędu wpięcia karabinków do bloczka z pominięciem liny asekuracyjnej – bloczek może zostać przerzucony nad liną stalową i zabezpieczeniem dla klienta pozostanie tylko cienka linka pomocnicza nie wystarczająca do zapewnienia bezpieczeństwa – należy kłaść nacisk na ten problem przy szkoleniu;
- na niektórych ćwiczeniach możliwość uderzenia goleniami w podest;
- zjazd na tyrolkach na długich lonżach powoduje, że ci klienci, którzy nie dojechali do miejsca lądowania, lub dojechali lecz odbili się od niego, nie mogą nic zrobić poza wezwaniem pomocy instruktora. Powoduje to zwiększenie zatrudnienia personelu parku linowego o osobę ratującą klientów z takich opresji, oraz zastoje na trasie;
- należy zwrócić szczególną uwagę przy projektowaniu tras parku linowego gdyż nawet niewielkie różnice wysokości na przeszkodzie mogą spowodować niekontrolowany zjazd i uderzenie w drzewo klienta, który opadnie z sił na przeszkodzie.
Jeden bloczek + jeden karabinek

W tym systemie na jednym lonżu jest zamontowany bloczek (często jest to bloczek zintegrowany z karabinkiem), a na drugim nieco dłuższym lonżu karabinek.
Ten system jest połączeniem poprzednich systemów.
Zalety:
- zminimalizowanie ryzyka wypadku jakie występuje w systemie "Lonże z bloczkiem";
- jest prostszy w obsłudze niż system "Lonże z bloczkiem";
- w porównaniu z systemem „Krótkich lonży” zdecydowanie wydłuża się żywotność karabinków.
Wady:
- zjazd na tyrolkach na długich lonżach powoduje, że ci klienci, którzy nie dojechali do miejsca lądowania, lub dojechali lecz odbili się od niego, nie mogą nic zrobić poza wezwaniem pomocy instruktora. Powoduje to zwiększenie zatrudnienia personelu parku linowego o osobę ratującą klientów z takich opresji, oraz zastoje na trasie;
- jeśli zastosowany jest bloczek zintegrowany z karabinkiem problemem jest wywracanie się tego bloczka na linie asekuracyjnej przy osobach wysokich, co skutkuje wytarciem okładzin i w konsekwencji częstą wymianą bloczka;
- należy zwrócić szczególną uwagę przy projektowaniu tras parku linowego gdyż nawet niewielkie różnice wysokości na przeszkodzie mogą spowodować niekontrolowany zjazd i uderzenie w drzewo klienta, który opadnie z sił na przeszkodzie.

Podsumowanie

Wybierając system asekuracyjny głównie należy kierować się bezpieczeństwem. Teoretycznie wszystkie z zaprezentowanych powyżej systemów są bezpieczne. Jednak problemem nie jest konkretny zestaw sprzętu lecz błędy popełniane przez niedoświadczonych i zestresowanych wysokością klientów. W dużej mierze od personelu parku zależy czy na szkoleniu klientom zostaną przekazane i utrwalone wszystkie niezbędne informacje. Dlatego należy przyłożyć się wybierając ludzi, którzy będą dbali o bezpieczeństwo na parku. Muszą być to ludzie odpowiedzialni i przeszkoleni. Nie wyeliminuje to jednak w zupełności możliwości pomyłki. Jak pokazuje doświadczenie, zdarzają się klienci, którzy potrafią wypiąć się całkowicie z asekuracji. Jeśli był w pobliżu instruktor udało się uniknąć wypadku. Należy mieć jednak świadomość, że klient odwiedzając park linowy sam dba o swoje bezpieczeństwo. Nie można mieć zatem pretensji do instruktora za błędy klientów, których on nie wypatrzył. Jeśli klient nie jest pewny swoich reakcji na linach, może zawsze zapłacić za indywidualną opiekę instruktora.
Wybierając system asekuracji powinniśmy wybrać taki, z którym niedoświadczeni klienci będą mieli najmniej kłopotu. Taki, który jest prosty w obsłudze i w którym ciężko klientom popełnić błędy.

Patrząc na statystykę wypadków, najbardziej niebezpieczny okazuje się system lonży z bloczkiem. Ze względu na dość skomplikowany dla laika sposób zapinania się, doszło już do kilku nieszczęśliwych wypadków związanych z błędem klienta. Problemem jest wpinanie karabinków w tylko jeden punkt - w bloczek zjazdowy. Jeśli jednak bloczek zostanie źle zapięty, nic już nas nie chroni. W innych systemach zawsze wpinamy dwa niezależne punkty do systemu asekuracyjnego. Teoretycznie zarówno obsługa parku jak i systemy asekuracyjne nie były winne wypadkom, lecz do nich jednak doszło. Może lepiej zamiast narażać klientów na wypadek, wprawdzie spowodowany ich własnym błędem, wybrać inny bezpieczniejszy system asekuracji.
To właśnie ze względu na ryzyko związane z błędami w systemie bloczkowym powstał alternatywny system asekuracji "Jeden bloczek + jeden karabinek"

Istnieją opinie, że system, w którym używa się do asekuracji lonży zakończonych karabinkami jest niebezpieczny gdyż można jednocześnie wypiąć oba karabinki. Jednak wszelkie normy dotyczące poruszania się w terenie eksponowanym zalecają właśnie taki sposób asekuracji. Stosuje się go zarówno w wielu parkach linowych na całym świecie jak też i w górach na ubezpieczonych liną przejściach, na Via ferratach, w jaskiniach. Jak pokazuje doświadczenie jest to w pełni bezpieczny system asekuracji. Jeśli przyjrzymy się wypadkom, które wydarzyły się w parkach linowych żaden ciężki wypadek nie zdarzył się przez używanie tego systemu.

Przeszkody pionowe

Asekuracja liną (na wędkę)

Najczęściej używana przy obsłudze ścianek wspinaczkowych. W parkach linowych mało przydatna gdyż wymaga zatrudnienia dodatkowegom personelu.
Asekuracja za pomocą przyrządu samohamownego

Urządzenie samohamowne działa podobnie jak pasy bezpieczeństwa w samochodzie. Normalnie możemy swobodnie przesuwać linkę zakończoną karabinkiem w górę lub w dół, dopiero gdy zwiększymy prędkość urządzenie blokuje się zapewniając użytkownikowi bezpieczeństwo. Jest to najczęściej stosowany system w przemieszczaniu pionowym na parkach linowych. Prosty, szybki i bezpieczny. Należy jednak pamiętać o okresowych przeglądach urządzenia.
Asekuracja za pomocą pętli

Przemieszczając się musimy bardzo często przepinać lonże do kolejnych pętli. Jest to więc niewygodne. Szczególną uwagę należy zwrócić na klientów w przypadku wychodzenia do góry. Nie można dopuszczać do sytuacji w której punkt wpięcia karabinków znajduje się poniżej mocowania lonży do uprzęży. Jeśli chcemy zastosować ten typ asekuracji należy zastanowić się nad użyciem lonży wyposażonych w absorbery energii.

Polskie Parki Linowe